SQL Server Express nasıl kurulur? Adım adım

Depo Panel gibi masaüstü programların çoğu, verilerini bir veritabanı sunucusunda tutar. Microsoft SQL Server'ın Express sürümü bu iş için ücretsizdir ve küçük işletmelerin ihtiyacını rahatlıkla karşılar. Bu yazıda SQL Server Express'i tek bilgisayara kurmayı, ardından birden çok bilgisayarın bağlanabilmesi için gereken ağ ayarlarını adım adım anlatıyoruz. Ekran görüntüsü yerine numaralı adımlar verdik; her sürümde arayüz biraz değişse de mantık aynıdır.

1. İndirme

SQL Server Express'i yalnızca Microsoft'un resmi sitesinden indirin. Küçük boyutlu bir "yükleyici" iner; çalıştırdığınızda kurulum türünü sorar. Tek bilgisayarda kullanacaksanız Basic (Temel) seçeneği en pratiğidir: varsayılan ayarlarla kurar, sizi ayrıntıya boğmaz.

2. Örnek (instance) adı

Kurulum sırasında bir "örnek adı" belirlenir; Express'te bu genellikle SQLEXPRESS olur. Program veritabanına bağlanırken sunucu adresini .\SQLEXPRESS (aynı bilgisayar) ya da BILGISAYARADI\SQLEXPRESS (ağdaki başka bilgisayar) biçiminde yazarsınız. Örnek adını kurulumun sonundaki özette görür ve not alırsınız.

3. Kimlik doğrulama

SQL Server iki tür giriş destekler: Windows kimlik doğrulama (bilgisayara giriş yapan kullanıcı) ve SQL girişi (ayrı kullanıcı adı ve şifre). Tek bilgisayarda Windows kimliği yeterlidir. Ağda birden çok bilgisayar bağlanacaksa "karma mod"u açıp bir SQL girişi tanımlamak işi kolaylaştırır. Karma modu kurulum sırasında ya da sonradan SQL Server Management Studio (SSMS) ile açabilirsiniz.

4. Yönetim aracı (SSMS)

SQL Server Management Studio, veritabanını görüntülemek, kullanıcı tanımlamak ve yedek almak için kullanılan ücretsiz bir araçtır. Kurulumu zorunlu değildir; Depo Panel'i tek bilgisayarda kullanacaksanız SSMS olmadan da çalışır. Ağ kurulumu, kullanıcı yetkisi ya da elle yedek için ileride işinize yarar.

5. Ağ için TCP/IP'yi açma

Birden çok bilgisayarın aynı veritabanına bağlanması için sunucu bilgisayarında birkaç ayar gerekir:

• SQL Server Configuration Manager'ı açın.
• "SQL Server Network Configuration → Protocols for SQLEXPRESS" altında TCP/IP'yi Enabled yapın.
• TCP/IP özelliklerinde, çoğu kurulumda sabit port olarak 1433'ü ayarlamak bağlantıyı kolaylaştırır.
• Değişiklikten sonra SQL Server servisini yeniden başlatın.

6. SQL Browser servisi

Diğer bilgisayarların örneği adıyla (SQLEXPRESS) bulabilmesi için SQL Server Browser servisini başlatın ve "otomatik" olarak ayarlayın. Sabit port kullanıyorsanız adresi doğrudan IP,1433 biçiminde de verebilirsiniz.

7. Güvenlik duvarı

Windows Güvenlik Duvarı'nda SQL Server'ın portuna (1433) izin verin. İzni yalnızca özel ağ (ev/iş ağı) için açın; genel ağlara açmayın. Böylece dükkân içindeki bilgisayarlar bağlanır, dışarıya kapalı kalır.

8. Kullanıcı yetkisi

Ağdaki bilgisayarların kullandığı SQL girişine, Depo Panel veritabanı üzerinde db_owner yetkisi verin. Bu, programın tablo oluşturup okuyup yazabilmesi için gereklidir. Yetkiyi SSMS'ten birkaç tıkla tanımlarsınız.

Sık yapılan hatalar

Bağlantı kurulamıyorsa önce şunlara bakın: TCP/IP açık mı, SQL Browser çalışıyor mu, güvenlik duvarı portu açık mı, örnek adı doğru mu yazıldı. "Named Pipes" yerine TCP/IP ile bağlanmak ağda daha güvenilirdir. Sunucu bilgisayarın uyku moduna girmemesi de önemlidir; uyuyan bilgisayar veritabanını kapatır.

Express sürümünün sınırları

SQL Server Express ücretsizdir, ama ücretli sürümlere göre bazı sınırları vardır. En çok bilinenleri: her veritabanı için yaklaşık 10 GB boyut sınırı ve kullanılan bellek/işlemci çekirdeği üzerinde üst sınırlar. Küçük bir işletmenin satış ve stok verisi yıllarca bu sınırın çok altında kalır; bu yüzden Express çoğu dükkân için fazlasıyla yeterlidir. Veritabanı büyürse (çok sayıda şube, uzun yıllara yayılan yoğun hareket) ileride üst bir sürüme geçmek mümkündür ve veriniz olduğu gibi taşınır.

Bakım ve güncelleme

SQL Server zaman zaman güncelleme yayınlar; bunlar genellikle güvenlik ve kararlılık içindir. Güncellemeleri sakin bir zamanda, yedek aldıktan sonra yapmak iyidir. Veritabanının performansı zamanla düşerse, indekslerin yeniden düzenlenmesi gibi basit bakımlar hızı geri getirir; bu bakımları çoğu program otomatik ya da tek tuşla yapar. Sunucu bilgisayarın disk alanını ve yedek klasörünü ara sıra kontrol etmek, "disk doldu" sürprizini önler.

Yedeğin veritabanı tarafı

SQL Server verisini kendi dosyalarında tutar ve bu dosyalar program çalışırken kilitli olabilir; bu yüzden yedeği doğrudan dosyayı kopyalayarak değil, veritabanının kendi yedek (backup) işleviyle almak gerekir. İyi bir uygulama programı bu yedeği otomatik alır. Yine de yedeğin nereye alındığını ve o klasörün başka bir ortama (USB/bulut) kopyalandığını bilmek, veri güvenliğinizin temelidir.

Tek bilgisayar mı, ağ mı?

Tek kasalı bir dükkânda SQL Server ile program aynı bilgisayarda çalışır; ağ ayarlarına hiç girmeniz gerekmez. İkinci bir kasa, bir depo bilgisayarı ya da arka ofiste bir yönetici bilgisayarı eklemek istediğinizde ağ kurulumu devreye girer. Başlangıçta tek bilgisayarla başlayıp, ihtiyaç doğunca ağa geçmek en pratik yoldur; veritabanı aynı kalır, yalnızca diğer bilgisayarlar ona bağlanır.

Kısa bir kontrol listesi

Kurulumu bitirdiğinizde şunları bir kez kontrol edin: Örnek adını not aldınız mı; tek bilgisayar kullanıyorsanız program .\SQLEXPRESS ile bağlanıyor mu; ağ kullanacaksanız TCP/IP açık, SQL Browser çalışıyor ve güvenlik duvarı özel ağ için izinli mi; yedek klasörü belirlendi mi; sunucu bilgisayar uyku moduna girmeyecek şekilde ayarlandı mı. Bu maddeler tamamsa kurulum sağlamdır. İleride bir sorun çıkarsa, çoğu zaman bu listedeki bir ayarın değişmiş olmasından kaynaklanır; listeyi tekrar gözden geçirmek en hızlı çözümdür.

Performans ve bakım

Veritabanı yıllar içinde büyüdükçe bazı sorgular yavaşlayabilir. Bunun önüne geçmek için düzenli bir bakım iyidir: indekslerin yeniden düzenlenmesi, eski ve gereksiz kayıtların arşivlenmesi, yedeklerin kontrolü. Çoğu uygulama bu bakımları otomatik yapar; siz yalnızca sunucu bilgisayarın disk alanını ve belleğini ara sıra gözden geçirirsiniz. Sunucu olarak kullanılan bilgisayarı gün içinde kapatmamak, uyku moduna almamak ve mümkünse ona başka ağır işler yüklememek, hem hızı hem de kararlılığı korur.

Depo Panel'de nasıl yapılır?

SQL Server Express kurulduktan sonra Depo Panel'i ilk açtığınızda sunucu adresini (.\SQLEXPRESS) girip "Bağlan ve Kur" dersiniz; program veritabanını kendisi oluşturur. Ağ kurulumunda diğer bilgisayarlara Depo Panel'i kurup aynı sunucu adresini verirsiniz. Takıldığınız yerde AnyDesk ile bağlanıp birlikte kurabiliriz.